• Opleidingen
  • Log in
  • nl en
  • Magazine
  • Menu
  • Info
  • Contact
  • Conamore B.V.
    Transformatorweg 30
    1014AK Amsterdam
    085 401 9368 info@conamore.com
  • Volg ons
  • Muziektherapie bij dementie

    Con Amore loopt een dag mee met muziektherapeut Marian Jaspers Faijer: “Dit is het beste medicijn”

    Luisteren naar bekende liedjes en samen zingen: muziek roept emoties en (geluks)gevoelens op. Ook stimuleert het herinneringen èn heeft het geen vervelende bijwerkingen. Een hoop redenen om muziektherapie in te zetten bij dementie. Con Amore loopt een dag mee met muziektherapeut Marian Jaspers Faijer. 

    Marian bezoekt vandaag een bewoonster van zorgorganisatie Topaz, die met een diep gevorderde vorm van Alzheimer kampt. Ze praat niet meer en uit regelmatig boosheid. Vandaag wil ze niet opstaan.

    “Je hebt een bed-dag, he Petro?”, vraagt Marian. De 83-jarige dame tilt haar hoofd op. “Zullen we samen naar muziek luisteren?” Met grote ogen kijkt ze de muziektherapeut aan. Witte haren omlijsten haar gezicht, dat nu zachte trekken vertoont.

     

    – artikel gaat verder onder de foto’s – 

    Vertrouwd gevoel

    Marian zet het lied ‘The last rose of summer’ op. De dame woonde in Amsterdam-Zuid en bezocht regelmatig het Concertgebouw. Klassieke muziek geeft haar een vertrouwd gevoel en dat is heel welkom als de wereld om je heen afbrokkelt.

    Haar ogen lichten op bij de inzet van de gitaar. Ze luistert aandachtig en haar handen volgen de muziek. “Hoor je de sopraan?”, vraagt Marian. Ze neuriet mee en houdt haar hand vast, terwijl ze haar aankijkt. De dame kijkt terug. “Dit lied gaat over de laatste roos van de zomer. Het is nu bijna herfst en de laatste bloemen bloeien”, vertelt Marian. Achter het raam sprankelen de rode en gele bladeren bevestigend in de nazomerzon.

     

    Muziektherapie en herinneringen

    “Je hebt al zoveel gegeven he, Petro…”, gaat ze verder. “Al die lessen en leerlingen, toen je nog op de van Woustraat woonde”, zegt Marian. “Wat gaf ik ook al weer?”, vraagt de bewoonster opeens. “Grieks en Latijns.” Ze knippert met haar ogen.

    Als het liedje is afgelopen zegt Marian: “Ik laat je weer met rust Petro. “Nee”, roept ze. De tranen springen in haar ogen. “Wat is er Petro, ben je verdrietig?” Ze houdt Marians’ hand stevig vast en kijkt haar aan. Dan zegt de dame: “Ok, ga maar. Kom je snel weer?”

    “Een mooie illustratie van de magische werking van muziektherapie. Binnen vijf minuten heeft iemand die nooit praat al meerdere vragen gesteld. Iemand die veel boosheid ervaart wordt zacht en ontvankelijk”, vertelt Marian naderhand met ontroering in haar stem.

     

    Tijd & aandacht

    Na het conservatorium trad de bevlogen muziektherapeut regelmatig op met haar

    dwarsfluit, maar ze wilde mensen op een diepere laag raken. Muziektherapie was een logische volgende stap. “Tijdens mijn stage werkte ik met mensen met dementie. Het werd snel duidelijk hoeveel ik voor hen kon betekenen.”  Marian vertelt dat het meeste contact met de zorg functioneel is. “Wassen, aankleden, eten. En allemaal binnen een bepaald tijdsbestek. Als je samen naar muziek luistert geef je iemand echt de tijd en aandacht.”

    ‘Nu moet dit en dan dat’’ maakt plaats voor ‘wat gaan we samen doen’. Marian: “Als je naast iemand zit en neuriet of zachtjes zingt geef je ook iets van jezelf bloot. Er is nabijheid en gelijkwaardigheid.”

     

    Muziektherapie & de wetenschap

    Er komt steeds meer aandacht voor de positieve werking van muziektherapie bij mensen met dementie. Zo onderzoekt hoogleraar klinische psychologie Susan Hooren het onderwerp. In dit artikel bundelt ze meerdere studies bij elkaar. Volgens haar bevindingen wakkert muziek emoties aan en kan het stemming positief beïnvloeden. Ook stimuleert muziek het geheugen. Liedjes kunnen herinneringen oproepen. En mensen met dementie kunnen vaak nog goed meezingen, terwijl ze vele andere aspecten van hun leven vergeten zijn.

    “Communicatieve en cognitieve vaardigheden verminderen. Maar het muzikale geheugen en vaardigheden, zoals zingen en bewegen op muziek, blijven vaak tot het laatste stadia behouden. Dat komt omdat de vroegste vaardigheden en herinneringen het langst blijven hangen. Dat is het mooie van deze therapie: het richt zich op wat mensen nog wèl kunnen”, legt Marian uit.

    Nog een bijkomend voordeel: muziektherapie heeft geen nare bijwerkingen. Volgens Susan wordt binnen de zorg snel naar medicatie gegrepen wanneer mensen met dementie gedragsproblemen laten zien, zoals extreme boosheid.

     

    In beweging

    Marian: “Emoties reguleren is lastig. Mensen met dementie interpreteren en verwerken prikkels minder goed en leggen andere verbanden. Logisch als je steeds vergeet waar je bent en de mensen om je heen vreemden zijn, dat roept angst en onrust op. Medicatie kan kalmeren, maar maakt mensen vaak suf en nog meer in zichzelf gekeerd.”

    Voldoende redenen voor Topaz om muziektherapie in te zetten. De organisatie zorgt met name voor mensen met dementie, waarvan sommigen met Alzheimer. Marian bezoekt bewoners van vijf verschillende locaties, een keer per week. De muziektherapeut helpt mensen die heel erg in zichzelf gekeerd zijn en weinig contact maken. Ze krijgen een verwijzing van de arts of psycholoog. Een sessie duurt tussen de vijftien en dertig minuten, afhankelijk van wat er nodig is. Marian: “Ik werk op een empathische manier. Als je niet oprecht bent, omdat je een bepaalde structuur wilt volgen, word je meteen afgestraft. Dan ontstaat er hiërarchisch contact.”

    Ze maakt oogcontact, neuriet, praat, zingt, geeft emoties, gesprekken en herinneringen de ruimte. Soms haalt ze een oprolbare piano tevoorschijn of gebruikt ze rubberen ‘drumsticks’. “Als je naar muziek luistert kom je in beweging, letterlijk en figuurlijk. Mensen praten, zoeken verbinding, bewegen op de melodie en krijgen weer eetlust. Het bevordert het algemene welzijn.”

     

     

     

    Gevoelens uiten

    Marian onderzoekt welke muziek de bewoners mooi vinden en maakt persoonlijke speellijsten. En soms zet ze juist een liedje op waarvan ze weet dat iemand het niet mooi vindt. Als een bewoner bijvoorbeeld weinig emotie toont. “Het wekt irritatie op. Soms schudt dat iemand wakker. Vanuit daar buig ik het om naar: waar zullen we naar luisteren?”

    Een liedje kan allerlei herinneringen opwekken, die mensen vaak graag willen delen. Dat kunnen fijne herinneringen zijn, die geluksgevoelens opleveren. Of traumatische ervaringen die zo geuit kunnen worden. Marian: “Naar aanleiding van een liedje uit de oorlogstijd vertelde een bewoonster mij zeer persoonlijke herinneringen uit die tijd. Grote kans dat ze daar nooit over heeft gesproken en waardevol dat het toch nog kan. Een geheim met je meedragen is een last.”

     

    Muziek in de dagelijkse zorg

    Muziektherapie kun je ook integreren in de dagelijkse zorg. Zorgverleners kunnen bijvoorbeeld eerst een liedje opzetten voordat ze aan het werk gaan. Even naast de bewoner zitten, neuriën of zingen. Marian: “Het lijkt alsof dat meer tijd kost – en die is oh-zo kostbaar in de zorg – maar uiteindelijk bespaar je juist tijd. De weerstand tegen de dagelijkse verzorging verzacht namelijk. En het maakt het werk zoveel leuker. Je hebt echt contact en leert mensen beter kennen.”

    Ook zorgt de structuur van muziekstukken voor een gevoel van veiligheid: elk liedje bestaat uit zich herhalende patronen en teksten. Je kunt muziek ook inzetten om meer structuur in de dagelijkse zorg te krijgen. Een specifiek liedje voor het ochtend-, middag- en avondritueel. Dan weet de bewoner wat er gaat gebeuren.

     

    Muziek in groepen

    Topaz zet muziek ook in om groepscohesie te bevorderen. Een paar keer per week komen bewoners bij elkaar om samen naar muziek te luisteren, zoals vandaag in de gemeenschappelijke ruimte.

    ‘Met je elastieken benen’: Nico Haaks’ stem laat bewoners heen en weer wiegen, klappen, neuriën en meezingen op ‘Foxie foxtrot’. Een vitale bewoonster danst zelfs de foxtrot met de activiteitenbegeleider. Dat ze Alzheimer heeft, is even helemaal niet aan de orde. “Ik wist niet dat ze de foxtrot kon”, vertelt de activiteitenbegeleider na de dans.

    Marian: “Door muziek leer je de bewoners beter kennen. Levensverhalen komen naar boven. Soms komt hier iemand wonen zonder familie en kan niemand het levensverhaal navertellen. Muziek biedt een opening. Ook kunnen bewoners onderling elkaar zo beter leren kennen”, vertelt Marian.

    Tijd voor verzoekjes. Met name Nederlandstalige muziek uit de jaren zestig, zoals Willeke Alberti, is favoriet. Maar ook de Beatles en Rolling Stones passeren de revue. Marian: “Dementie wordt steeds eerder gesignaleerd, daarom komen ook zestigers bij ons in zorg.”

    Meer leren over dementie

    Dementie is een verzamelnaam voor wel 50 verschillende ziektebeelden. Tijdens de nascholing Dementie (verzorgd door arts en docent Esther) gaan we dieper in op de meest voorkomende vormen van dementie zoals o.a. Alzheimer, vasculaire dementie, frontotemporale dementie en Lewy body dementie en een aantal minder vaak voorkomende vormen. Nederland telt op dit moment ruim 280.000 mensen met dementie. Door de vergrijzing en het ouder worden van de bevolking zal dat aantal in 2040 gegroeid zijn naar ruim een half miljoen. Die cijfers liegen er niet om, en we krijgen er dus allemaal mee te maken. Bij onze naasten, in onze woonomgeving, als hulpverlener of bij onszelf. Meer vrouwen dan mannen krijgen dementie. Andere risicofactoren zijn onder andere leeftijd, erfelijkheid en roken. Maar wat is dementie nu eigenlijk? En wat betekent het om dementie te hebben, zowel voor de patiënt als voor zijn of haar omgeving? Dit en meer leer je in de nascholing over dementie.

     

    Dit artikel is geschreven door: Marijke van der Linde – journalist, copywriter, eindredacteur en schrijfdocent
    Marijke schrijft graag scenes, korte verhalen, sprookjes en gedichten en volgt regelmatig creatieve schrijfcursussen aan de Schrijversvakschool in Amsterdam en het Utrechts Centrum voor de Kunsten. Meer weten? Bezoek haar website: www.tikmachine.nl

    Fotografie: Rachel Ecclestone

    Schrijf je in voor onze nieuwsbrief

    Aanmelden

  • Info
  • Bedrijf
  • Contact
  • Conamore B.V.
    Transformatorweg 30
    1014AK Amsterdam
    085 401 9368 info@conamore.com
  • Volg ons
  • Wij gebruiken cookies op deze site om de gebruikerservaring te verbeteren.
    Lees hier hoe wij omgaan met deze data.